جاغوری یک - آشنایی باسید احمدوعلودال(3)

آشنایی با سید احمد وعلودال (قسمت سوم)

سید احمد یا " سی دامد" ؟ !

درمورد علت نام گذاری منطقه سید احمد به این نام ، نظراتی مختلف ابراز شده است. بعضی می گویند اصل آن سعید احمد بوده است که در زبان محاوره سعید تبدیل به سید شده است. کتاب هایی که در دو سه دهه اخیر در باره مردم و مناطق هزارستان، از زبانهای خارجی به فارسی ترجمه و یا ازنو تا لیف شده ؛ به جای سید احمد ، سعید احمد نوشته اند. بعضی دیگر می گویند که صحیح ان سید دامد(= سید داماد) است که این خود دو گونه تفسیر می شود یکی این که این جا، جایی است که دختر خود را به مرد سیدی داده و مرد سید داماد این مردم شده است . دوم این که صاحب اصلی این محل که فرد نام گم بوده ،خود داماد سید شده و از قوم سادات زوجه انتخاب کرده است . در هر حال این ارتباط زوجیت آن چنان بکر وبدیع وجالب بوده که موجب اشتهار صاحب املاک منطقه گردیده است. طوری که پیوند مذکور نام برای کل منطقه شده وازآن به بعد "سید دامد" در زبانها متداول گردیده است .

به نظر می رسد که این توجیهات بیجا و دور ازحقیقت است . نه سید ، سعید بوده ونه دامد، داماد ! در این گونه موارد ضرورت ایجاب می کند که برای فهم اصطلاحات و نام های عامیانه باید به خود مردم عوام رجوع کرد واز فولکور و فرهنگ خود مردم مدد گرفت. به نظر نگارنده درست همان است که مردم می گوید یعنی "سی دامد" به فتح سین ؛ "سی" در اصطلاح مردم محل به ماسه ریز ،سوزمه ،ریگهای نرم وگرد وشسته شده گفته می شود که معمولا بعد از سیلاب های بزرگ و پایین آمدن سطح آب دریا در کنار وحواشی رود خانه به جا می ماند. این پدیده ، با همین نام در سراسر جلگه به فراوانی دیده می شود .حاشیه نشین ها با این پدیده وبا این نام کاملا آشنایی دارند. در گذشته جاهایی که مملو از سی و ماسه های دریایی بود با نامهای مخصوصی یاد می شدند . مانند :دان سی ،بینی سی ،قاف سی ، سی طبیب ، سی مادر فلانی ، سی پدر فلانی و ... سی واژه فارسی مخفف ساییده یا اسم مصدر می باشد.

در زمان های نه جندان دور که آب جلگه مهار نشده بود وسیلاب های موسمی نیز زیاد بود ؛ بخش های زیادی از حواشی آن ،میدان های سی بود و مورد استفاده کشت وکار قرار نمی گرفت. بچه های قریه در این گونه اماکن به بازی وتفریح می پرداختند وبرای کشتی گیری و جست خیز کودکان بسیار مناسب بود .با ورود ابزار الات جدید کار و آشنایی نسبی مردم با فنون زراعت ومهار شدن سیلاب ، علاقه ای به زمین سازی در مردم بوجود آمد وکار زمین سا زی رونق گرفت. در آغازین این تحول تپه ها و میدان های سی تبدیل به زمین های قابل کشت گردید واز دیده ها محو شد. به این ترتیب امروز در طول جلگه از تپه های سی که درقدیم چشمگیر بود امروز ازان ها خبری نیست.

بنا بر آنچه گفته شد ، به طور قطع می توان گفت که مقصود از کلمه سی در نام سی دامد، سید یا سعید نمی باشد بلکه منظور از سی همان خود سی است نه چیز دیگر. به خاطر وجود سی های فراوان این منطقه را "سی دامد" می گفتند . اما کلمه" دامد" در نام سی دامد که دو احتمال احمد یا داماد درآن ذکر شد، قدری ابهام دارد وبعید هم نیست که احمد باشد ولی آنچه که موجب شبهه است این است که دامد نمی تواند مخفف احمد باشد. براساس یک اصل زبان شناسی که به آن گرایش به راحت طلبی و صرف کمترین نیرو در گفتار نامیده می شود کلمات دشوار با گذشت زمان دچار فرسایش می گردد و در گفتار تخفیف می پذیرد وهمه سعی دارند آنرا سبگ وآسان تلفظ کنند . به این ترتیب کلمه احمد بعد تخفیف در گویش این مردم به "آمد" تغییر می یابد نه به" دامد "که خود دشوارتراز احمد است. با این استدلال فرضیه دامد بودن احمد مردود می گردد.

اما این که مراد از"دامد" " داماد" باشد ازنگاه زبان شناسی و تغییرات زبانی مانعی وجود ندارد زیرا در محاوره مردم داماد به دامد تبدیل می شود .ولی از نظر فلسفه نام گذاری که هدف ازآن تشخیص، تمییز ومحدودیت مسمی است بعید می نماید کلمه ای که خود نیا ز به تمییز دارد به عنوان نام انتخاب گردد وبه اصطلاح کوری عصا کش کوری دیگر شود. از طرف دیگر به قرینه ای "سید" احتمال می رفت که شاید مقصود از "دامد "داماد" باشد. با ابطال نظریه سید بودن" سی" این احتمال نیز کان لم یکون می شود.

نگارنده احتمال میدهد که ممکن است کلمه"دامد" مانند دهها نام دیگر کلمه ترکی ومغولی باشد .چنانچه در نام گذاری این گونه مناطق با کلمات ترکی ومغولی فراوان دیده وشنیده می شود .مانند سابه، جابه ، بوری، بوتو ، قاده ،بم ، قچار، قچور ،قاش ،قوبی ،قول و... .در مورد این نام (دامد ) یافته هایی دیگری نیز در مظنه وجود دارد که در فرصتی دیگر بیان خواهم کرد.

ادامه دارد

فید خوان rss reader