جاغوری یک - مقاله 3 : اهمیت تاریخ - نگاهی نو به تاریخ هزاره ها

نگاهی نو به تاریخ هزاره ها

مقاله 3 : اهمیت تاریخ

خواندن تاريخ گذشتگان چه فايده دارد؟ آيا تاريخ گذشتگان دردهای امروز ما را دوا و مشکلات کنونی ما را حل میکند؟ آیا تاریخ نسل های گذشته برای نسلهای کنونی ما نان و آب میشود؟ آیا تاریخ مثل هر نظام نظري ديگر، انسان را از واقعیتها و از عمل گرايي و آينده نگري كه اساس زندگي است باز نمي دارد؟

نيچه مي گوید: تاریخ، انسان را از اقدام و عمل و ازساختن تاريخ عاجز میسازد.

پُل والري شاعر و متفكر معاصر فرانسوي خاطر نشان مي كند كه تاريخ، ملتها را به رويارويي مي كشاند، جراحتهاي كهنة شان را تازه ميكند. آنها را در آرامشي كه دارند شكنجه مي دهد. آنها را به هذيان عظمت و يا سرسام پيگيري خصومت و انتقام سوق مي دهد.

اما با همة اين بد بيني هاي شاعرانه و برخورد اخلاقي نسبت به تاريخ، بايد گفت كه: آنچه تاريخ درس مي دهد غالباً با آنچه اخلاق تعليم مي دهد توافق ندارد. تاریخ سرمایه معنوی است. يك فايدة عمدة تاريخ بي شك همين است كه به انسان كمك مي كند تا خود را بشناسد و خود را از ديگران تميز دهد و با مقايسه با احوال ديگران انگيزه ها و اسرار نهفتة رفتار خويش را چنانكه هست و چنانكه بايد باشد، دريابد و در ارتباط با ديگران حق خويش و مسئوليت خويش را بهتر بشناسد. به قول پاسكال در حقيقت، اقوام وحشي فقط كساني هستند كه از گذشتة خويش خبر ندارند. [1]

علم تاريخ پُلي ميان ديروز وفردا است که حلقة ارتباط فرهنگ گذشته را با آينده وصل ميكند ونسل امروز وفردا را از خطر انقطاع هویتی و فرهنگي مصونيت مي بخشد. تاریخ جوامع بشری یک داستان ساده نیست، بلکه داستان تنازع بقا و داستان کشمکش آدمها برای زنده ماندن است. تاريخ، ضبط تجربیات تلخ و شیرین یک ملت است، لذا دانستن تاریخ، آدم ها را از تكرار تلخ تاریخ بر حذر ميدارد.

«تاريخ علمى است درباره چگونگی رخدادها و موجبات و علل حقيقى آنها، و به همين سبب تاريخ از حكمت سرچشمه ميگيرد.»[2]

«علم تاریخ به انسان توانایی می بخشد که راست و دروغ را از هم تشخیص دهد. تاریخدان علاوه بر دریافت تجربه از کار پیشینیان، مثل آن است که با خردمندان عالم مشورت کرده باشد و این مشورت بالا تر از مشورت با معاصران و آشنایان است.»[3]

کسانی که تاریخ ندارند میتوانند به تاریخ بی توجه باشند، ما که هویت و تاریخ درخشان داریم چرا در صدد شناخت آن نباشیم؟ اگرما خود، تاریخ وهویت خود را نشناسیم، دیگران مطابق دلخواه خود برای ما تاریخ خواهند ساخت. جامعه یی که دیگران برایش تاریخ بنویسند، بیچاره و بدبخت است.

تاریخ به افراد جامعه ، معيار و شاخص و استراتژي ميدهد، تا دوست ودشمن و موقعيت هاي زندگي خود را بهتر بشناسند و در زندگي، سنجيده تر موضع گيرند. جامعه ای که از تاریخ خود گُسسته، همانند کسی است که حافظة خود را از دست داده و تمام خودی ها و بیگانگان و راهها و چاهها را از یاد برده است. چنین جامعه ای چون از شناختن دوستان و دشمنان استراتژیک خود عاجز است، پیوسته موضع گیری هایش بر اساس احساسات خام و روز مره خواهد بود.

دكترسيد حسين نصر مینویسد: ديگر نميتوان با جهل درباره گذشته به سوي آينده رفت. چون گذشته فقط گشته نيست، بلكه ريشه حال وآينده است.[4]

بي خبري ويا طرد تاريخ و دست آوردهاي تاريخي ملتِ خويش، منجر به از «خود بيگانگي» و «پراکندگی» و در پي آن يأس وپوچي وانزوا طلبي و گوشه گيري نا صواب مي گردد.

خود بيگانگي از آسيب هاي جدي اجتماعي است. فردي كه از تاريخ خويش گسسته، سوابق و افتخارات ملي خود را باور ندارد چگونه مي تواند از خود سخن بگويد و چگونه به موقع و بجا نسبت به رخدادهاي پيرامونش كه بر سرنوشت وي وسرزمين آباء واجدادش اثر گذار است، واكنش متناسب و در خور نشان دهد؟ جامعهای که خود را قبول ندارد چگونه از دیگران انتظار دارد که او را قبول نمایند و با او با برابری و عدالت رفتار کنند؟ تاريخ به ایجاد «وجدان جمعی» و «طلب مشترك» در بین افراد جامعه کمک می کند. افرادي كه طلب مشترك دارند اقدام و عمل مشترك نيز خواهند داشت. تاريخ مي خوانيم تا از پند هاي تاريخ بياموزيم و از تكرار خطا بر حذر باشيم.[5]

راست است يكي از شروط ترقي و رستگاري ما پذيرفتن دانش و هنر دنياي متمدن كنوني است، در كمال فروتني از دست هر كه باشد بايد آن را بپذيريم. مدرنيزم و خردگرايي محترم است. پول و تكنولوژي از نيازمنديهاي جدي زندگي بشر است. جامعه و كشور ما بايد مدرنيزه شود. اما مدرنیزم نبايد چشمان ما را خيره كند تا ديگر مليت خود را نبينيم و از ميراث مقدّسي كه از نياكان پارسا و دلير ما بجا مانده روي گردانيم.

زيان بزرگ خواهد بود كه جامعة ما به نام مدرنيسم و جهاني شدن و يا بنام دين و مذهب، تمام داشته هاي تاريخي و سنّت‌ هاي كهن ملّي خود را كه جزء هويّت و بخش مهمي از نياز زندگي روزانة مردم ما است به كلي از ياد ببرند. زدن چوب جفا بر تاريخ و فرهنگ ملّي شوم و نا ميمون است.

ندبه و تأسف بر ایام گذشته تنها تأسف برای گذشته های گذشته نیست بلکه چاره اندیشی برای زندگی امروز و آینده است. آينده از آن ملتي است كه گذشتة خودرا مي شناسد. «انقراض یک قوم به مغلوبیت سیاسی و نظامی آن نیست بلکه فنا و نابودی آن مترادف با نیست شدن آداب ملی و تاریخ و اخلاق و عادات و یادگارهای باستانی [و شکست روحی و از دست دادن حافظه تاریخی] آن است.»[6]

جامعة ما اگر امروز هم تاريخ درخشان و وحدت آفرین خود را زنده كنند به بخشی از زندگي و توانائی خود كمك كرده اند. بیا قوی شو اگر راحت جان طلبی/ که در نظام طبیعت ضعیف پامال است.

فاضل کیانی، تابستان ۱۳۸۹

[1] . الهام واقتباس از دکتر عبدالحسين زرين كوب، تاريخ در ترازو، چاپ 1354ش، صص10 تا 19

[2]. ابن خلدون، تاريخ‏ ابن‏خلدون/ ترجمه، ج‏1 ص2

[3] . میر خواند بلخی، روضت الصفا، تلخیص دکتر عباس زریاب، ج1 ص7 تا 9.

[4] . عبدالرفيع حقيقت، تاريخ علوم و فلسفة ايراني از جاماسب تا سبزواري ، مقدمه كتاب، چ ت، 1372 ش

[5] . به مقدمة كتاب «افغانستان» نوشتة لويس دوپري، ترجمة آقاي جعفر رسولي وَرسي نیز رجوع شود.

[6] . عباس اقبال آشتیانی، خاندان بزرگ نوبختی، صفحة ی.

فید خوان rss reader