جاغوری یک - مقاله 2 : روش کار و مشخصات تحقیق

نگاهی نو به تاریخ هزاره ها

مقاله 2: روش کار و مشخصات تحقیق

پیش از هرچیز اذعان دارم که کارم کامل و فهمم آسمانی نیست و نقد عالمانة محققان را ، با كمال ميل و خضوع مي پذيرم. امیدوارم اين تحقیق ناقص من، استعداد های نهفته را بر انگیزد و تذكري باشد براي جوانان و حقيقت‌ جويان و هموطنان دانشمندم، كه تاريخ افغانستان و تاريخ جامعة هزاره را با رويكرد متفاوت بررسي نمايند.

گرچه این تحقیق ناقص، نکاتِ نا گفته ای را گفته، و رازهايی را برملا ساخته است، اما امیدوارم که در آینده کسانی بهتر، اين پروژة مقدس را تكميل نمايند.

گرچه از دستبرد هاي دیگران در تاريخ آزرده و دلگيرم، ليكن سعي كرده ام كه خود، اسیر عشق و يا نفرت بي دليل نگردم وخارج از اصول تحقيق چيزي ننويسم و اين تأليف را به صورت مشاجره نامه اي در نياورم؛ ولي یاد آوری تحريفات نيز مهم است.

گفتنی است که منابع خطی در دسترسم نیست و در حدود بیش از نود در صد منابع خطی مورد نظر در اختیار اروپاییان و برخی در کتابخانه های کابل و تهران بایکوت است. منابعم در واقع کتاب هایی است كه ديگران براي خود چاپ و يا ترجمه كرده اند. بیشتر اين كتب از غربال هايي عبور كرده اند و غالبا از تصرفات راویان واز دست تصحیح کنندگان بيرحم و جفاکار ايمن نمانده اند، اما باز هم جاي سپاس است كه روح و ستون فقرات حقايق، منهدم نشده است. اهل دقت وبصيرت مي توانند از خلال كلمات وعبارات دست خورده، حقايق را بخوبي در يابند. فكر مي كنم در واقع اين مقدار كار من، خوشه چيني از باقي ماندة خرمني است كه اصل آن نابود ويا پنهان شده است.

یک: روش كارم روائي و تحليلي و انتقادي است.

دو: اين تحقیق نگاهي به تاريخ پنجهزار ساله افغانستان است که تاریخ پيش از اسلام و پس از اسلام این سرزمین کهنسال را با رویکرد هزاره شناسی مورد بررسی قرار داده است.

سه: ديد و بررسي نگارنده با بررسي و نوشته هاي بسیاری از معاصران تفاوت بنيادين دارد و در اين تحقیق از پنج زاویة «تاریخ و جغرافیا»، «باستان شناسی»، «قوم شناسی» و «زبان شناسی تاریخی» و «فرهنگ شناسی» به تاریخ کشور نگریسته شده و از حدود بيش از صد منبع کهن و مشهور تاریخی، جغرافیایی، انساب و لغت و باستان شناسی استفاده شده است. عمده ترین منابع این تحقیق منابع و اسناد ذیل است.

الف) کتاب «رِیگ بَید» (مربوط به حدود1500 تا 2500 سال پیش از میلاد)

ب) پنج کتابِ «اَوِستا» شامل: گاتها و یَسناها، یَشتها ، وَندِیداد، خُرده اوستا، وِیسپَرَد) (630 پیش از میلاد، عهد کیانی)

ج) تفسیرهای اوستا به زبان پهلوی، مانند: بُندِهش، دینکَرد، مِینُوخِرد. ( عهد ساسانی)

د) شاهنامه ها چون: شاهنامه نثر ابوالمؤید بلخی بنام گرشاسبنامه. ( قرن سوم یا چهارم هجری) [1] و شاهنامه ابو علی محمد بلخی، و تهمورث نامه مسعودی مروزی ( اواخر قرن سوم) و گشتاسبنامه دقیقی بلخی (نیمه قرن چهارم). و شاهنامه ابومنصوری که مقدمه آن بنام «مقدمه قدیم شاهنامه» شهرت و اعتبار ویژه دارد. (نیمة قرن چهارم) و شاهنامه معروف ابوالقاسم فردوسی (اواخر قرن چهارم، غزنی)

ه) پارسنامه ها و کهن ترین تواریخ نثر پارسی[2] چون: «شاهنامه نثر» ابوالمؤید بلخی – که ذکر شد- و «مقدمة قدیم شاهنامه» ( نیمه قرن چهارم) و «تاریخ بلعمی» (نیمه قرن چهارم، بخارا) و «حدودالعالم» جوزجانی (قرن چهارم) و «تاریخ سیستان» از نویسندة نامعلوم (قرن پنجم، چاپ ملک الشعراء بهار) و «نوروزنامه» عمر خیام نیشابوری (قرن پنجم) و «تاریخ گردیزی» (زین الاخبار) از عبدالحی گردیزی ( قرن پنجم) و «تاریخ بیهقی» ( قرن پنجم، غزنی) و «مجمل التواریخ والقصص» از نویسندة نامعلوم (قرن ششم) و «طبقات ناصری» از منهاج سراج جوزجانی (قرن هفتم، هند)

و) تواریخ دورة اسلامی به زبان عربی چون : «تاریخ طبری» ابن جریر طبری (قرن سوم) و «تاریخ یعقوبی» احمد یعقوبی (قرن سوم) و «تاریخ حمزه اصفهانی» (قرن چهارم) و «البدء و التاریخ» ابوزید بلخی یا طاهر بن مطهر مَقدِسی بُستی (قرن چهارم) و «غُرَر السِیَر» ثَعالِبی مَرغَنی غوری (قرن چهارم) و «مروج الذهب» مسعودی (قرن چهارم) و «آثار الباقیة» و دیگر آثار ابوریحان بیرونی (قرن پنجم) و «الکامل فی التاریخ» ابن اثیر (قرن ششم) و «تاریخ ابن خلدون» (قرن هشتم)

چهار: درين تحقيق تلاش شده شفاف سخن گفته شود. مانند عده اي نويسندگان که در اثر تهی دستی، بر اساس نقل قول از این و آن قلم فرسایی کرده و به شکل ملال آوری با الفاظ بازی کرده اند، عمل نکرده ام. سعی شده که مطالب و نكات تاريخي با ذكر دليل و شاهد، بر مصداق خاص جغرافیایی و قومی تطبيق شود. تلاش شده که سخنان پا در هوا و مجمل و بدون مصداق خارجي گفته نشود و عبارات رایج برخی از دوستان را چون: «فرض بر این است» «شايد اين طور باشد» «احتمال دارد چنين باشد» «ظاهرا چنين است» «بعضي محققين چنان مي گويند» «محققين جديد چنين گفته اند» «بعضي چنين تصور كرده اند» و... را کمتر به كار برده ام. نخواسته ام با شعبده بازی و بازي با كلمات، خود يا خواننده را بفريبم. به هر حال قضاوت با شما است. نسبت به بنده هم نقاد باشيد. هيچ كس دوغ خود را ترش نمي گويد.

پنج: این تألیف در ضمن یک پیشگفتار و یک کلیات و در چند بخش اصلی شامل فصل های متعدد تدوین شده است.

فاضل کیانی، تابستان ۱۳۸۹ خورشیدی

[1]. شاهنامه نثرابوالمؤید در واقع یکی از نخستین شاهنامه ها است. این کتاب منبع بلعمی/352 هجری/ و دیگران بوده است و احتمالا ابن مقفع/ 142/ منیع نخستین همین شاهنامه را که بلعمی در تاریخ خود از آن منیع نخستین بنام «شاهنامه بزرگ» یاد نموده، به عربی ترجمه کرده است.

[2]. ملک الشعرای بهار، تاريخ بلعمى و حدود العالم جوزجانی و تاريخ سيستان (قسمت اول) و تاريخ گرديزى را در ردیف اول كتب قديم فارسى ذکر کرده و تاريخ بيهقى را در رَسته دوم و كليله و دمنه را در رَسته سوم و جوامع الحكايات عوفى و طبقات ناصرى را در رَسته چهارم و مقامات حميدى را در رَسته پنجم قرار داده است. بهار، مقدمه مجمل‏التواريخ ‏والقصص، ص، 8/ چ / براي توضيح چند كتاب قديم نثر پارسي، به تاريخ سيستان ص 7 مقدمه ملك الشعراء بهار نیز رجوع شود.

فید خوان rss reader